Omgevingswarmte gebruiken via een warmtepomp

De grond, de lucht of het grondwater kunnen ook beschouwd worden als zonnecollectoren waaraan laagwaardige warmte kan onttrokken worden die door een warmtepomp, via compressie en expansie, wordt opgepompt tot een hoger temperatuursniveau.
In sommige gevallen kunnen de systemen ook "omgekeerd" worden en in de zomer voor afkoeling van de woning zorgen.

Waar de eerste moderne systemen van enkele decennia geleden niet zo'n goede faam hadden, geven de huidige installaties zeer goede resultaten. Enerzijds omdat de systemen veel performanter zijn en anderzijds omdat ze ingepast worden in een globale energieaanpak van de woning !

Een warmtepompinstallatie verbruikt natuurlijk ook energie, nl. elektriciteit om de compressor te doen werken, maar heeft toch een uitstekend rendement. De verhouding geproduceerde warmte t.o.v. de opgenomen energie (COP of Coefficient Of Performance) ligt tussen de 2,5 en 6 : voor elke verbruikte energie-eenheid worden 2,5 tot 6 eenheden uit de natuur gewonnen. Bij klassieke verwarmingssystemen gaat altijd energie verloren zodat de COP altijd lager is dan 1 !
Om heel eerlijk te zijn moeten we hierbij wel vermelden dat we die eenheid elektriciteit wel moeten gaan halen in een kerncentrale of een klassieke elektriciteitscentrale met zelf een COP van +/- 0,3.
Over 't algemeen wordt toch aangenomen dat een warmtepomp ongeveer de helft minder verontreinigt dan een verbrandingsinstallatie.

Bij grondwatersystemen wordt het water opgepompt, over de verdamper geleid en opnieuw in de grond gebracht. Waar voldoende grondwater aanwezig is én het grondwater mag opgepompt worden, kan dit systeem tot de beste resultaten leiden. Meestal wordt de warmte afgegeven aan een verwarmingskring met warm water, meestal een lage temperatuursvloerverwarming .

Grondwarmte wordt gerecupereerd via een ondergronds horizontaal (1 tot 2,5 x de te verwarmen woningoppervlakte, afhankelijk van de grondsamenstelling en de thermische eigenschappen van de woning) of verticaal buizensysteem waarin een mengsel van water + glycol (om ook onder 0° te kunnen werken) circuleert. Ook deze warmtepomp wordt meestal gekoppeld aan een vloerverwarmingssysteem.

Warmte uit de buitenlucht wordt opgevangen via een atmosferische verdamper en afgegeven aan een warmwaterkring of een buizensysteem met warme lucht. Bij lage buitentemperaturen is bijverwarming nodig.
Nog een interessante luchtwarmtebron is de afvoerlucht van ventilatiesystemen voor woningen (zie ook onder energie besparen: Energieprestatieregelgeving vanaf 2006!). De ventilatielucht die onttrokken wordt aan keukens en sanitaire ruimtes bevindt zich voortdurend op 18 - 20 °C en wordt gerecupereerd via een warmtepomp-boiler, die kan voorzien in de totale jaarlijkse warmwaterbehoefte van een gezin, of via een ventilatiewarmtepomp die de verse aanvoerlucht voorverwarmt.